NGHIÊN CỨU MỐI LIÊN HỆ GIỮA VIỆC SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI, NỖI SỢ BỊ BỎ LỠ VÀ CÁC TRIỆU CHỨNG KHÓ KHĂN TÂM LÝ Ở NỮ SINH VIÊN ĐẠI HỌC

Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng trở thành một phần quen thuộc của đời sống, những tác động của việc sử dụng mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần, đặc biệt ở nhóm người trẻ, đang thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu. Không chỉ dừng lại ở thời lượng sử dụng, mức độ gắn kết về mặt xã hội và cảm xúc với mạng xã hội cũng có thể liên quan đến những trải nghiệm tâm lý của mỗi cá nhân.

Góp phần làm rõ vấn đề này, nghiên cứu “Mối liên hệ giữa mức độ tích hợp mạng xã hội, nỗi sợ bị bỏ lỡ và các triệu chứng khó khăn tâm lý ở nữ sinh viên đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh” của hai tác giả Trần Phúc Khang và Phạm Văn Giào đã được công bố trong Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế “Sức khỏe tâm thần của phụ nữ, trẻ em trong bối cảnh thế giới và rủi ro khủng hoảng tâm lý”.

Đáng chú ý, nghiên cứu có sự tham gia chấp bút của ThS.BS. Phạm Văn Giào – Bí thư Chi bộ, Viện trưởng Viện Ứng dụng Khoa học Tâm lý - Giáo dục, góp phần bổ sung góc nhìn nghiên cứu về mối liên hệ giữa hành vi sử dụng mạng xã hội và sức khỏe tâm thần ở người trẻ.

Làm rõ mối liên hệ giữa mạng xã hội và sức khỏe tâm thần

Nghiên cứu tập trung xem xét mối liên hệ giữa hai khía cạnh của việc tích hợp mạng xã hội vào đời sống, bao gồm: gắn kết xã hội và cảm xúc; tích hợp vào thói quen. Đồng thời, nghiên cứu xem xét vai trò của nỗi sợ bị bỏ lỡ (Fear of Missing Out – FoMO) đối với các triệu chứng trầm cảm, lo âu và căng thẳng.

Dữ liệu được thu thập từ 201 nữ sinh viên đại học trong độ tuổi từ 18 đến 24 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng, kết hợp phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và mô hình phương trình cấu trúc (SEM) nhằm đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố.

Điểm đáng chú ý của nghiên cứu là cách tiếp cận không đồng nhất việc sử dụng mạng xã hội với thời lượng hoặc tần suất truy cập. Thay vào đó, nghiên cứu phân biệt giữa việc sử dụng mạng xã hội như một thói quen thường nhật và sự gắn bó về mặt xã hội, cảm xúc của người dùng đối với các nền tảng này.

Những phát hiện đáng chú ý từ nghiên cứu

Kết quả phân tích cho thấy hai khía cạnh của việc tích hợp mạng xã hội có mối liên hệ khác nhau với nỗi sợ bị bỏ lỡ (FoMO).

Cụ thể, gắn kết xã hội và cảm xúc với mạng xã hội có mối liên hệ thuận chiều với FoMO, trong khi việc tích hợp mạng xã hội vào thói quen hằng ngày không cho thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê khi xét đồng thời hai thành phần.

Bên cạnh đó, FoMO có mối liên hệ thuận chiều với cả ba nhóm triệu chứng khó khăn tâm lý được khảo sát, bao gồm:

- Trầm cảm: Mức độ FoMO cao hơn có mối liên hệ với biểu hiện trầm cảm cao hơn.

- Lo âu: FoMO có mối liên hệ thuận chiều với các biểu hiện lo âu.

- Căng thẳng: FoMO cũng có mối liên hệ thuận chiều với các biểu hiện căng thẳng.

Đặc biệt, các phân tích còn ghi nhận những mối liên hệ gián tiếp có ý nghĩa thống kê giữa sự gắn kết xã hội và cảm xúc với ba nhóm triệu chứng tâm lý thông qua FoMO. Kết quả này không xuất hiện tương tự đối với thành phần tích hợp mạng xã hội vào thói quen.

Những phát hiện trên cho thấy việc xem xét tác động của mạng xã hội cần chú ý đến bản chất và ý nghĩa của sự gắn kết, thay vì chỉ tập trung vào thời gian sử dụng.

Giá trị nghiên cứu và hàm ý thực tiễn

Từ kết quả nghiên cứu, có thể thấy việc tìm hiểu sức khỏe tâm thần trong môi trường số cần có cách tiếp cận đa chiều hơn. Bên cạnh việc quan tâm đến thời lượng sử dụng mạng xã hội, cần chú ý đến nhu cầu kết nối, sự phụ thuộc vào phản hồi xã hội và cảm giác lo ngại khi bản thân bỏ lỡ những trải nghiệm của người khác.

Trong lĩnh vực tư vấn và giáo dục sức khỏe tâm thần, việc tìm hiểu những trải nghiệm này có thể cung cấp thêm thông tin hữu ích khi đánh giá những khó khăn tâm lý ở sinh viên, từ đó hỗ trợ xây dựng các hoạt động truyền thông, giáo dục và nâng cao nhận thức về sức khỏe tâm thần trong môi trường số.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nghiên cứu sử dụng thiết kế cắt ngang, do đó các kết quả phản ánh mối liên hệ thống kê giữa các yếu tố, chưa đủ cơ sở để xác định quan hệ nhân quả hay khẳng định yếu tố nào trực tiếp gây ra yếu tố nào. Phạm vi khảo sát cũng giới hạn ở nhóm nữ sinh viên tại Thành phố Hồ Chí Minh, vì vậy cần có thêm những nghiên cứu trên các nhóm đối tượng đa dạng hơn để mở rộng khả năng khái quát.

Lan tỏa giá trị nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực tâm lý – giáo dục

Việc tham gia nghiên cứu và công bố các công trình khoa học là một trong những hoạt động có ý nghĩa thiết thực trong quá trình phát triển tri thức, trao đổi học thuật và đóng góp những luận cứ khoa học cho thực tiễn.

Thông qua công trình này, sự tham gia của ThS.BS. Phạm Văn Giào cùng đồng tác giả không chỉ góp phần làm rõ thêm một khía cạnh của mối liên hệ giữa mạng xã hội và sức khỏe tâm thần ở người trẻ, mà còn thể hiện sự quan tâm đến những vấn đề tâm lý đang đặt ra trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Viện Ứng dụng Khoa học Tâm lý - Giáo dục tiếp tục hướng đến việc thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, ứng dụng và lan tỏa tri thức khoa học tâm lý – giáo dục, góp phần nâng cao nhận thức, chăm sóc sức khỏe tinh thần và phục vụ các nhu cầu thiết thực của cộng đồng.

Đường dẫn bài viết: https://drive.google.com/file/d/1fEqSBwHtvXJioYdTwr2Tx75RUUq3REib/view?usp=sharing

- Tên bài viết: Mối liên hệ giữa mức độ tích hợp mạng xã hội, nỗi sợ bị bỏ lỡ và các triệu chứng khó khăn tâm lý ở nữ sinh viên đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh.

- Tác giả: Trần Phúc Khang, Phạm Văn Giào.

- Nguồn công bố: Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Quốc tế “Sức khỏe tâm thần của phụ nữ, trẻ em trong bối cảnh thế giới và rủi ro khủng hoảng tâm lý”.

- Phạm vi nghiên cứu: 201 nữ sinh viên đại học tại Thành phố Hồ Chí Minh.