HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC TẾ “SỨC KHỎE TÂM THẦN CỦA PHỤ NỮ VÀ TRẺ EM TRONG BỐI CẢNH THẾ GIỚI SỐ VÀ RỦI RO KHỦNG HOẢNG TÂM LÝ”

Kết nối tri thức khoa học, lan tỏa những giải pháp bảo vệ sức khỏe tâm thần trong xã hội hiện đại

Ngày 30/10/2026, tại Học viện Phụ nữ Việt Nam, Hội thảo Khoa học Quốc tế với chủ đề “Sức khỏe tâm thần của phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh thế giới số và rủi ro khủng hoảng tâm lý” đã được tổ chức với sự tham gia của đông đảo nhà khoa học, chuyên gia, giảng viên, bác sĩ và những người hoạt động trong các lĩnh vực tâm lý học, tâm thần học, giáo dục, y tế và công tác xã hội trong nước và quốc tế.

Hội thảo do Học viện Phụ nữ Việt Nam phối hợp với Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam và Doanh nghiệp xã hội Tâm Nhung tổ chức, hướng đến việc tạo dựng một diễn đàn học thuật đa chiều, nơi các nhà nghiên cứu và chuyên gia cùng trao đổi kết quả khoa học, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất nSằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe tâm thần cho phụ nữ và trẻ em trước những biến đổi của xã hội hiện đại.

Sức khỏe tâm thần trước những thách thức của thế giới số

Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ số, Internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc, giao tiếp và xây dựng các mối quan hệ. Bên cạnh những cơ hội tiếp cận tri thức và mở rộng kết nối, môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với sức khỏe tâm thần, đặc biệt ở những nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ, trẻ em và thanh thiếu niên.

Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, việc tiếp xúc thường xuyên với các nền tảng trực tuyến có thể kéo theo những áp lực liên quan đến học tập, hình ảnh bản thân, sự công nhận từ cộng đồng và các mối quan hệ xã hội. Những trải nghiệm tiêu cực như bắt nạt trực tuyến, cô lập, so sánh bản thân, tiếp xúc với nội dung độc hại hoặc lệ thuộc vào thiết bị công nghệ có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển cảm xúc, hành vi và khả năng thích ứng tâm lý.

Trong khi đó, phụ nữ phải đối diện với nhiều áp lực đan xen từ công việc, trách nhiệm gia đình, vai trò chăm sóc, các chuẩn mực xã hội và những biến động trong môi trường sống. Những yếu tố này, khi kết hợp với bất bình đẳng giới, khó khăn kinh tế và các biến cố xã hội, có thể làm gia tăng nguy cơ căng thẳng kéo dài, kiệt sức và các vấn đề sức khỏe tâm thần.

Không chỉ dừng lại ở những tác động của công nghệ, hội thảo còn đặt vấn đề sức khỏe tâm thần trong mối liên hệ với các thách thức mang tính toàn cầu như dịch bệnh, khủng hoảng kinh tế, nghèo đói, di cư lao động, biến đổi khí hậu, thiên tai và xung đột xã hội. Qua đó cho thấy, sức khỏe tâm thần cần được nhìn nhận trong một hệ thống các yếu tố có mối quan hệ tương tác, thay vì chỉ xem xét ở phạm vi cá nhân.

Quy tụ nhiều nhà khoa học và chuyên gia trong nước, quốc tế

Một trong những điểm nhấn của hội thảo là sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ Việt Nam, Pháp, Đức và Hoa Kỳ, cùng đại diện Ngân hàng Thế giới (World Bank). Sự hiện diện của các chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau đã góp phần mở rộng góc nhìn nghiên cứu, kết nối kinh nghiệm quốc tế với thực tiễn chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam.

Trong số các chuyên gia tham gia chương trình có GS.TS. Christian Heslon, Giám đốc Trường Đào tạo Nhà Tâm lý Thực hành tại Paris và Lyon (Pháp); GS.TS. Dietrun Lübeck, Giáo sư Tâm lý học tại Trường Đại học Khoa học Ứng dụng Tin Lành Berlin (Đức); GS.TS. Claudia Calvano, chuyên gia tâm lý học lâm sàng trẻ em và thanh thiếu niên thuộc Đại học Tự do Berlin (Đức); TS. Paul Duong Tran, Giáo sư Khoa Công tác xã hội tại Đại học Bang California Dominguez Hills (Hoa Kỳ); cùng TS. Damien de Walque, chuyên gia kinh tế trưởng thuộc Nhóm Nghiên cứu Phát triển của Ngân hàng Thế giới.

Về phía Việt Nam, hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia có kinh nghiệm trong lĩnh vực tâm lý học, tâm thần học và tâm lý trị liệu như GS.TS. Đặng Hoàng Minh, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam; PGS.TS. Võ Văn Bản, Chủ tịch Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam; cùng các nhà khoa học, giảng viên và chuyên gia thuộc Học viện Phụ nữ Việt Nam.

Đáng chú ý, PGS.TS. Trần Thị Mỵ Lương, Trưởng ngành Tâm lý học, Học viện Phụ nữ Việt Nam, cũng là một trong những chuyên gia có các hướng nghiên cứu gắn với sức khỏe tâm thần và những vấn đề tâm lý trong môi trường giáo dục. Sự tham gia của các nhà khoa học đến từ nhiều nền tảng chuyên môn khác nhau góp phần tạo nên không gian trao đổi học thuật có chiều sâu, kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và hoạt động thực hành.

Theo thông tin từ Ban Tổ chức, kỷ yếu hội thảo đã tuyển chọn và ấn hành 136 tham luận khoa học, trong đó có 85 bài viết bằng tiếng Việt và 51 bài viết bằng tiếng Anh. Đây là nguồn tư liệu học thuật có giá trị, phản ánh sự đa dạng trong cách tiếp cận và nghiên cứu các vấn đề sức khỏe tâm thần của phụ nữ, trẻ em trong bối cảnh hiện nay.

Những nghiên cứu nổi bật gắn với thực tiễn đời sống

Tại phiên toàn thể, 07 báo cáo khoa học được trình bày, tập trung vào những vấn đề đang nhận được sự quan tâm của giới nghiên cứu quốc tế. Các nội dung đáng chú ý bao gồm khủng hoảng sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên trong thời đại số; mối liên hệ giữa yếu tố giới và các rối loạn phát triển thần kinh ở trẻ em; sức khỏe tâm thần của phụ nữ tại các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình; điều trị hành vi tự sát ở trẻ em, thanh thiếu niên; sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên LGBTQI+; năng lực hỗ trợ tâm lý - xã hội trong thảm họa và tác động của mạng xã hội, Internet đến chức năng não bộ.

Những chủ đề này cho thấy phạm vi nghiên cứu sức khỏe tâm thần ngày càng được mở rộng, không chỉ tập trung vào việc nhận diện và điều trị các rối loạn tâm lý mà còn chú trọng đến những yếu tố xã hội, môi trường và công nghệ có khả năng tác động đến đời sống tinh thần của con người.

Trong phiên làm việc buổi chiều, hai tiểu ban chuyên môn hoạt động song song bằng tiếng Việt và tiếng Anh với 12 báo cáo được trình bày. Các nghiên cứu tập trung nhiều hơn vào những vấn đề cụ thể trong gia đình, nhà trường và môi trường nghề nghiệp, qua đó gợi mở những hướng ứng dụng thiết thực trong hoạt động chăm sóc và hỗ trợ sức khỏe tâm thần.

Đáng chú ý là nhóm nghiên cứu về sức khỏe tâm thần của nữ giáo viên, tình trạng kiệt sức nghề nghiệp và những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý của đội ngũ giáo dục trong bối cảnh chuyển đổi số. Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng bởi giáo viên không chỉ chịu áp lực từ công việc chuyên môn mà còn phải thích ứng với những thay đổi về phương pháp giảng dạy, yêu cầu công nghệ và nhu cầu hỗ trợ tâm lý ngày càng đa dạng của học sinh.

Bên cạnh đó, những nghiên cứu về sức khỏe tâm thần của người mẹ có con gặp khó khăn về phát triển, hành vi và cảm xúc cũng mang đến nhiều góc nhìn đáng quan tâm. Quá trình chăm sóc trẻ có rối loạn phát triển thần kinh hoặc rối loạn phổ tự kỷ có thể đặt cha mẹ trước những áp lực kéo dài về cảm xúc, thời gian, tài chính và trách nhiệm gia đình. Vì vậy, hỗ trợ trẻ cần được đặt trong mối quan hệ với việc chăm sóc sức khỏe tinh thần của cha mẹ và xây dựng môi trường gia đình phù hợp.

Một số tham luận khác đề cập đến dinh dưỡng trong hỗ trợ điều trị các rối loạn cảm xúc ở phụ nữ, ứng dụng liệu pháp nhận thức trong điều trị trầm cảm, vai trò của hỗ trợ gia đình đối với sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên và các mô hình can thiệp tâm lý từ xa dành cho phụ nữ, trẻ em.

Những hướng nghiên cứu này cho thấy nhu cầu kết hợp nhiều phương pháp tiếp cận trong chăm sóc sức khỏe tâm thần. Bên cạnh các hoạt động tham vấn và trị liệu chuyên môn, việc nâng cao nhận thức, phát triển kỹ năng ứng phó, củng cố nguồn lực gia đình và mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ cũng có vai trò quan trọng trong quá trình phòng ngừa và can thiệp.

Tăng cường vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong hỗ trợ tâm lý

Một vấn đề xuyên suốt được đặt ra tại hội thảo là sức khỏe tâm thần không phải trách nhiệm riêng của cá nhân hay một lĩnh vực chuyên môn đơn lẻ. Việc bảo vệ và chăm sóc sức khỏe tâm thần cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, cơ sở y tế, các tổ chức xã hội và đội ngũ chuyên gia tâm lý.

Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, gia đình là môi trường đầu tiên hình thành cảm giác an toàn, sự gắn kết và khả năng điều chỉnh cảm xúc. Việc cha mẹ quan tâm, lắng nghe và nhận diện những thay đổi trong hành vi, tâm trạng của con có ý nghĩa quan trọng trong việc phát hiện sớm các khó khăn tâm lý. Đồng thời, nhà trường cần chú trọng xây dựng môi trường giáo dục an toàn, tăng cường giáo dục cảm xúc - xã hội và phát triển các hoạt động tư vấn, hỗ trợ tâm lý học đường.

Đối với phụ nữ, các hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm thần cần quan tâm đến sự khác biệt về độ tuổi, vai trò trong gia đình, điều kiện nghề nghiệp và hoàn cảnh xã hội. Việc tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận các dịch vụ tham vấn, hỗ trợ tâm lý và chăm sóc sức khỏe phù hợp sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, khả năng thích ứng và sức khỏe tinh thần lâu dài.

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng phát triển, việc ứng dụng các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo vào chăm sóc sức khỏe tâm thần cũng mở ra những cơ hội mới. Các công cụ trực tuyến có thể hỗ trợ cung cấp thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ và kết nối người có nhu cầu với chuyên gia. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cần bảo đảm tính khoa học, an toàn, bảo mật thông tin và có trách nhiệm; đặc biệt không thay thế vai trò đánh giá, tham vấn và can thiệp chuyên môn của những người được đào tạo phù hợp.

Thông qua các phiên trao đổi và thảo luận, hội thảo nhấn mạnh yêu cầu phát triển các cơ chế phát hiện sớm, hỗ trợ và can thiệp khủng hoảng tâm lý; nâng cao năng lực cho cha mẹ, giáo viên và đội ngũ chuyên môn; đồng thời thúc đẩy sự phối hợp giữa các cơ sở đào tạo, bệnh viện, tổ chức xã hội và đối tác quốc tế.

Gợi mở định hướng nghiên cứu và ứng dụng trong lĩnh vực tâm lý - giáo dục

Từ những nội dung được trao đổi tại hội thảo, có thể thấy sức khỏe tâm thần đang trở thành một lĩnh vực cần được tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo chuyên môn và hoạt động hỗ trợ trong thực tiễn. Những vấn đề được đặt ra không chỉ có ý nghĩa đối với ngành y tế và tâm lý học lâm sàng mà còn liên quan trực tiếp đến giáo dục, công tác xã hội, hoạt động tham vấn và sự phát triển của cộng đồng.

Đối với lĩnh vực giáo dục, việc quan tâm đến sức khỏe tâm thần của học sinh, sinh viên và giáo viên đặt ra yêu cầu tiếp tục phát triển các chương trình giáo dục cảm xúc, kỹ năng ứng phó với áp lực, kỹ năng giao tiếp và năng lực hỗ trợ tâm lý trong môi trường học đường. Đặc biệt, việc trang bị kiến thức và kỹ năng nhận diện những dấu hiệu bất ổn về tâm lý cho đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục và phụ huynh có thể góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa và hỗ trợ ban đầu.

Đối với lĩnh vực tâm lý học ứng dụng, các nghiên cứu tại hội thảo gợi mở nhu cầu tiếp tục phát triển đội ngũ nhân lực có kiến thức và kỹ năng chuyên môn trong tham vấn, hỗ trợ và can thiệp tâm lý. Đồng thời, cần chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, cập nhật các phương pháp tiếp cận khoa học và tăng cường kết nối giữa hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tế của người dân.

Với vai trò là đơn vị hoạt động trong lĩnh vực tâm lý học và giáo dục, Viện Ứng dụng Khoa học Tâm lý - Giáo dục quan tâm đến những vấn đề khoa học và thực tiễn được đặt ra tại hội thảo. Đây là những nội dung có ý nghĩa tham khảo đối với quá trình cập nhật tri thức chuyên môn, phát triển hoạt động đào tạo và thúc đẩy ứng dụng tâm lý học trong đời sống.

Việc tiếp cận các kết quả nghiên cứu trong nước và quốc tế cũng góp phần gợi mở những hướng phát triển phù hợp cho hoạt động giáo dục tâm lý, nâng cao kỹ năng, tham vấn và hỗ trợ cộng đồng. Qua đó, hướng đến mục tiêu đưa tri thức tâm lý học đến gần hơn với đời sống, giúp mỗi cá nhân có thêm năng lực nhận diện, thấu hiểu và chăm sóc sức khỏe tinh thần của bản thân cũng như những người xung quanh.

Hội thảo Khoa học Quốc tế “Sức khỏe tâm thần của phụ nữ và trẻ em trong bối cảnh thế giới số và rủi ro khủng hoảng tâm lý” không chỉ tạo ra không gian trao đổi học thuật giữa các nhà khoa học trong nước và quốc tế mà còn góp phần thúc đẩy nhận thức về tầm quan trọng của việc bảo vệ sức khỏe tâm thần trong xã hội hiện đại. Những kết quả nghiên cứu và định hướng được chia sẻ tại hội thảo tiếp tục khẳng định sự cần thiết của cách tiếp cận liên ngành, lấy con người làm trung tâm, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng trong xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh và nhân văn.